ธัมมิกสังคมนิยม : หลักการเมืองพาโลกสู่ทางรอด
ใกล้เลือกตั้งจิตประหวัดผลันไปคิดถึงงานอันยกเป็นหนึ่งในมาสเตอร์พีชของท่านพุทธทาสในมิติการเมืองที่ผมยกไว้เหนือหัว คือ ธัมมิกสังคมนิยม ที่กล่าวถึงการนำ “ธรรมะ” มาเป็นเครื่องกำกับการเมือง ไม่ให้มันบิดเบี้ยวผิดเพี้ยนจนสังคมวุ่นวาย และข้อคิดท่านพุทธทาสที่เตือนสติได้เป็นอย่างดี คือ ถ้าศีลธรรมไม่กลับมา โลกาจะวินาศ มาเก็บรับและพิจารณาเรื่องเหล่านี้กันครับ
ธัมมิกสังคมนิยม คือระบบการเมืองการปกครองที่มุ่งเน้นประโยชน์ของเพื่อนมนุษย์และสังคมเป็นหลัก (สังคมนิยม) โดยมี “ธรรมะ” หรือความถูกต้องตามกฎธรรมชาติเป็นเครื่องกำกับ (ธัมมิกะ) สาเหตุที่ท่านพุทธทาสนำเสนอแนวคิดนี้ เพราะมองว่าโลกปัจจุบันกำลังวิกฤตจากการที่มนุษย์ตกเป็นทาสของวัตถุและกิเลส มุ่งแต่จะกอบโกยผลประโยชน์เข้าตัวจนเกิดความเห็นแก่ตัว ซึ่งระบบการเมืองที่มีอยู่ในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นประชาธิปไตยเสรีหรือคอมมิวนิสต์ ต่างก็ยังไม่สามารถแก้ปัญหานี้ได้ เพราะยังขาดธรรมะและยังวนเวียนอยู่กับการแย่งชิงผลประโยชน์
หัวใจสำคัญของระบบนี้คือการจัดการกับ “ส่วนเกิน” (Surplus) ท่านพุทธทาสชี้ให้เห็นว่า ตามธรรมชาติแล้วสิ่งมีชีวิตจะกินและใช้เพียงแค่พอดีแก่ชีวิต ไม่มีการสะสมหรือกอบโกยส่วนเกิน เช่น นกที่กินอาหารเพียงแค่อิ่ม หรือคนในยุคโบราณที่ยังไม่มีการสร้างยุ้งฉางเพื่อกักตุน แต่เมื่อมนุษย์เริ่มสะสมส่วนเกินไว้เป็นของตน จึงเกิดความเหลื่อมล้ำ ความยากจน และการเบียดเบียนกัน หลักการของธัมมิกสังคมนิยมจึงเน้นที่การ “ไม่กอบโกยส่วนเกิน” หากผลิตได้มาก ก็ให้นำส่วนที่เกินความจำเป็นนั้นไปเจือจานช่วยเหลือผู้อื่นและสังคม เพื่อให้ทุกคนอยู่รอดไปด้วยกัน
รากฐานของแนวคิดนี้มาจาก “กฎของธรรมชาติ” ซึ่งท่านพุทธทาสมองว่าเป็นระบบสังคมนิยมโดยเนื้อแท้ คือสรรพสิ่งในธรรมชาติและจักรวาลล้วนต้องพึ่งพาอาศัยกันและกัน ไม่สามารถอยู่โดดเดี่ยวได้ ร่างกายของคนเราก็ทำงานประสานกันเป็นระบบสังคม ระบบนิเวศก็ต้องมีความสมดุล ดังนั้น การเมืองที่ถูกต้องจึงต้องสอดคล้องกับเจตนารมณ์ของธรรมชาติ คือการอยู่ร่วมกันด้วยความรัก สามัคคี และเกื้อกูลกัน ไม่ใช่การแข่งขันเพื่อทำลายล้าง
การจะนำพาโลกไปสู่สันติภาพด้วยธัมมิกสังคมนิยมนั้น ต้องแก้ปัญหาทั้งในระดับ บุคคล และ สังคม ในระดับบุคคล คนต้องลดความเห็นแก่ตัว มีศีลธรรม และไม่ตกเป็นทาสของกิเลส ส่วนในระดับการเมืองการปกครอง ผู้ปกครองต้องมีธรรมะเป็นหลักในการบริหาร โดยท่านพุทธทาสได้ยกตัวอย่างหลัก “ทศพิธราชธรรม” ของพระราชาว่าเป็นรูปแบบของสังคมนิยมที่บริสุทธิ์ เพราะผู้ปกครองทำเพื่อประโยชน์สุขของราษฎรโดยไม่เห็นแก่ตัว ซึ่งหากการเมืองประกอบด้วยศีลธรรมเช่นนี้แล้ว สังคมก็จะเกิดความสงบสุขและมีความเป็นผาสุกอย่างแท้จริง
————————
ขอบคุณแหล่งข้อมูลอ้างอิง
- https://buddhadasa.info/files/pdf/B_pdf/all/all12.pdf
- https://www.youtube.com/watch?v=DJ9y_yPowu8
